Links kan maar geen vuist maken (DE LIMBURGER / NL)

Dit artikel verscheen in Dagblad de Limburger, klik hier voor het origineel (Blendle).
Foto: Olaf Kosinsky/Skillshare.eu / CC / Wiki

Op 24 september gaan de Duitsers naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen. Deze krant besteedt in een serie verhalen aandacht aan deze verkiezingen. Vandaag: linkse samenwerking komt in de Bondsrepubliek niet van de grond. SPD-kandidaat Martin Schulz overtuigt niet.

MS.jpg

Over iets meer dan een week kiest Duitsland een nieuwe Bondsdag. Als je de peilingen mag geloven, wordt de uitslag niet bijzonder spannend. Bondskanselier Angela Merkel (CDU) staat ruim 15 procent voor op haar uitdager Martin Schulz van de sociaaldemocratische SPD.
In tegenstelling tot Nederland heeft Duitsland minder last van zwevende kiezers en dus zijn grote schommelingen niet meer te verwachten. Een nieuwe termijn voor Merkel als bondskanselier en een vierde dramatische uitslag op rij voor de SPD lijken een feit. En dat hebben de besluiteloze sociaaldemocraten toch vooral aan zichzelf te wijten.

Euforisch

Toen de voorzitter van het Europees parlement, Martin Schulz, begin dit jaar zijn lijsttrekkerschap aankondigde, was links Duitsland euforisch. Binnen enkele weken dichtte hij het gat tussen de SPD en CDU in de peilingen en kwam op gelijke hoogte met Merkel. Een inhaalrace die in Duitsland niet eerder was vertoond. Op het partijcongres van 19 maart werd zijn kandidatuur dan ook met Noord-Koreaanse cijfers bevestigd, maar liefst 100 procent van de afgevaardigden stemde voor de man uit het Noordrijn-Westfaalse Hehlrath. Daarna ging het echter net zo snel weer bergafwaarts met zijn populariteit. Schulz gokte te veel op zijn populariteit en weigerde duidelijke keuzes te maken.

Lang, té lang, bleef het onduidelijk wat Schulz wil met de belangrijkste thema’s zoals de verzorgingsstaat, de pensioenen, de zorg, Europa en de integratie van de vele in Duitsland aangekomen vluchtelingen. Misschien dacht hij, net als Merkel, over de meeste thema’s vaag te mogen blijven en met zijn presidentiële karakter het kanselierschap te veroveren.

Maar Schulz is geen Merkel. Tijdens haar twaalfjarig kanselierschap bracht zij Duitsland grote economische voorspoed en maakte ze haar land tot het politieke centrum van Europa. In de drie deelstaatverkiezingen na het aantreden van Schulz - Saarland, Sleeswijk-Holstein, en Noordrijn-Westfalen - kreeg de SPD er dan ook genadeloos van langs. Schulz landde weer met beide benen op de grond en veranderde van strategie.

Waar eerst de inhoud ontbrak bij de SPD-leider, krijgt de Duitse kiezer nu een wirwar aan nieuwe plannen voorgeschoteld: een Chancenkonto (‘kansenspaarrekening’) voor alle Duitsers die midden in hun carrière willen studeren of als zelfstandige willen beginnen, een quotum voor het aantal elektrische auto’s in 2020, pensioenleeftijd niet verhogen naar 70 jaar, toch geen tolheffing op Duitse snelwegen (waar de SPD eerder mee instemde), niet de met de NAVO afgesproken 2 procent van het BBP uitgeven aan defensie en alle (Amerikaanse) atoomwapens het land uit. Alle wilde plannen ten spijt, daalde de SPD verder in de peilingen tot op het niveau van voor de komst van Schulz als lijsttrekker.

Desastreus

Dat heeft ermee te maken dat Schulz de misschien wel belangrijkste keuze nog altijd niet maakte: met wie straks regeren? Het is zeer onwaarschijnlijk dat Schulz opnieuw in een ‘grote coalitie’ met Merkel stapt. De samenwerking in regering Merkel 1 (2005-2009) en in de huidige coalitie pakten desastreus uit voor de SPD. Hoewel ze inhoudelijk veel voor elkaar kreeg in de afgelopen regering, denk bijvoorbeeld aan de invoering van het minimumloon, een rem op de huurprijzen of het homohuwelijk, bleef de partij onzichtbaar voor kiezers. De successen van de regering worden op Merkels conto geschreven. Een nieuwe grote coalitie met de CDU is waarschijnlijk politieke zelfmoord en kan ertoe leiden dat de SPD net zo instort als de PvdA in Nederland.

Tot de komst van Schulz voerde de SPD vergaande gesprekken met de Groenen en de socialistische partij Die Linke om tot linkse samenwerking te komen. Het idee daarachter is dat de SPD in zijn eentje nooit groot genoeg is om Merkel te verslaan, maar met de twee linkse partijen gezamenlijk wel. Het streven naar een linkse regering kan progressieve stemmers mobiliseren en hun een duidelijk keuze bieden over de toekomst van Duitsland. Gedreven door de goede peilingen nam de vers gekozen Schulz echter meteen afstand van linkse samenwerking. Sindsdien werd SPD niet alleen van rechts maar ook van links aangevallen en raakte in de campagne toenemend geïsoleerd.

Sinds de Duitse hereniging in 1990 mislukte elke poging tot meer linkse samenwerking in de Bondsdag, vooral vanwege het omstreden verleden van Die Linke. Die partij komt voort uit de communistische partij SED, de enige partij in de DDR. Bovendien werd Die Linke regelmatig in verband gebracht met radicale groeperingen als de Rote Armee Fraktion. Met name de ‘conservatievere’ West-Duitse vleugel van de SPD zag samenwerking met Die Linke in de Bondsdag nooit zitten omdat ze ‘niet in staat is om te regeren’.

Maar ook binnen Die Linke is er onenigheid over samenwerking met de SPD. Veel partijleden en politici vinden dat Die Linke Fundamental-opposition is, ofwel altijd oppositie moet voeren. Bovendien is de sociale- en arbeidsmarkthervorming Agenda 2010 van voormalig SPD-kanselier Gerhard Schröder Die Linke nog altijd een doorn in het oog. Volgens Die Linke leverde de SPD zich uit aan het neoliberalisme dat de samenleving vernietigt.

Linkse samenwerking of niet, een verkiezingsoverwinning voor Schulz zou sowieso een enorme opgave zijn geweest. Duitse verkiezingen worden in het midden gewonnen en Merkel is nu eenmaal de verpersoonlijking daarvan. Toch geeft een gezamenlijk links blok de Duitser weer écht wat te kiezen en zou Merkel meer uitdagen dan nu het geval is. De verkiezingscampagne voor de Bondsdag is door het gebrek aan politieke tegenstelling tussen Merkel en Schulz nu wel erg saai. En dat kan in een levendige democratie toch ook niet de bedoeling zijn